نخستين كسى كه نظريه آزادى افعال را اظهار داشت ، معبد بن عبد الله جهنى بود . معبد جهنى اين نظريه را از يك ايرانى بنام سنبويه آموخته بود كه از « اساوره » بود . « اساوره جمع اسوار است كه همان سوار فارسى است . و در عربى به معنى قائد فارسيان ، و خادم اسب و مرد ماهر در تيراندازى ، و سواركار نيكو به كار رفته است « 88 » . » ايرانيان نام سوار ، اسوار به مردان دلاور و پهلوانان و جنگاوران مىنهادند . گروهى از اسواران ايرانى در جنگهاى آغاز اسلام مسلمان شدند . و در بصره در كوى ويژه خود نشيمن گرفتند « 89 » . « سلمان پارسى هم از جمله اسواران بود . زاهد شد و در جهان مىگرديد به طلب دين . تا به مدينه بر دست رسول صلى الله عليه و سلم مسلمان شد « 90 » . » « معبد بن عبد الله الجهنى نخستين كسى بود كه در بصره درباره قدر سخن گفت . حسن بصرى مردم را از هم‌نشينى باوى نهى كرد ، سپس معبد بمدينه آمد و در آنجا مذهب خود را انتشار داد . نخستين كسى كه درباره قدر سخن گفت مردى نصرانى از اهل عراق بود كه سوسن نام داشت ، و مسلمان شد و سپس نصرانى گشت و معبد جهنى مسئله قدر را از او گرفت و گويا همان يونس اسوارى از پيشوايان فرقه معتزله باشد و او منسوب به اساواره ( اسواران ) ايرانى بود « 91 » . » « قدريه فرقه‌اى بودند كه در روزگار بنى اميه پديد آمده و قائل بتوانائى و قدرت انسانى در اعمال خود شدند و گفتند كه آدمى را اراده آزاد است ،

--> ( 88 ) - آريامهر - نوشته دكتر صادق كيا ص 20 . ( 89 ) - فرهنگ واژه‌هاى فارسى در زبان عربى محمد على امام شوشترى ص 28 . ( 90 ) - مسالك و ممالك استخرى ص 117 . ( 91 ) - تعليقات و حواشى الفرق بين الفرق - نوشته دكتر محمد جواد مشكور ص 347 .